سایه شبح ایرانی روی کاخ صدام

درخواست حذف این مطلب

یکم مهرماه، 334 فروند از انواع هواپیماهای شکاری بمب افکن، رهگیر، سوخت رسان، شناسایی و ع برداری، شنود الکترونیکی و ارتباطی، ترابری و گشت دریایی به هوا برخاستند تا یکی از درخشان ترین برگ های تاریخ نهاجا در دفاع مقدس را رقم بزنند.

در ابتدای این بخش جا دارد تا گرامی بداریم یاد و خاطره ی دفاع مقدس، بخصوص رزمندگان ایران و بویژه خلبانان فانتوم نیروی هوایی را که با نثار جان ارزشمند خود نگذاشتند لحظه ای از آن هشت سال، از حضور این بزرگ مردان تاریخ در عرصه خاک و آسمان و آب های نیلگون ایران پر افتخار خالی بماند تا امروز در سایه این تاریخ شکوهمند، زندگی آرامی را سپری نماییم.

* پیش به سوی تغییرات همه جانبه

سالهای پایانی حکومت پهلوی با تغییرات بسیاری در کشورمان همراه بود، سرازیر شدن حجم وسیعی از درآمدهای نفتی، تلاش ایران برای تبدیل شدن به یک قدرت منطقه ای و ایجاد روابط گسترده با افراد تاثیرگذار در ید تسلیحات نظامی در کنار چراغ سبز مقامات ایالات متحده ( ین نی ون که تحویل هرآنچه سلاح نظامی به جز کشتار جمعی و هسته ای را به کشورمان مجاز می دانست) سبب شد تا انواع تسلیحات روز دنیا در بخش های سه گانه شاهنشاهی به خدمت گرفته شود که اگرچه برخی از این یدها فاقد استدلال های موجه بود، اما در خصوص نیروی هوایی که دائما در نقطه توجه محمدرضا پهلوی قرار داشت و او با الگو قرار دادن تفکرات بلوک غرب یک نیروی توانمند جهت پشتیبانی همه جانبه از بخش های عمل کننده سطحی (زمینی و دریایی) و البته ایجاد یک سیستم هدفمند دفاع هوایی را لازم می دانست، شرایط تا حدی متفاوت تر بود.

حجم وسیعی از جنگنده های رهگیر و بمب افکن، ناوگان بزرگی از هواپیماهای سوخت رسان جهت اجرای پروازهای دوربرد شکاری ها و افزایش مداومت پروازی آنها، انواع هواپیماهای ترابری سبک، سنگین و استراتژیک، ناوگان جنگنده های آموزشی و هواپیماهای گشت دریایی و برنامه هایی جهت ید هواگردهایهشدار زود هنگام هوابرد (آوا ) در کنار حجم وسیعی از سامانه های پ ند هوایی و... به نیروی هوایی کشورمان تحویل داده شده یا در آستانه تحویل بود.

به عنوان نمونه، تا زمان وقوع انقلاب ی، 225 فروند f-4 فانتوم (177 فروند f-4e و 32 فروند f-4d و 16 فروند نمونه شناسایی rf-4e ) و 182 فروند f-5 تایگر (141 فروند نمونه رزمی f-5e و 25 فروند نمونه آموزشی f-5f و 13 فروند نسخه شناسایی فریدوم فایتر موسوم به rf-5a و تعدادی جنگنده f-5a/b جهت آموزش)، 79 فروند f-14 تامکت در بحث هواپیماهای شکاری تحویل داده شده و در کنار آن، حجم وسیعی از تسلیحات و تجهیزات پشتیبانی نیز فروخته شد.

به طور مثال در بحث پشتیبانی و تغییر آرایش فنی هواپیماهای شکاری موجود، برخی از جنگنده های f-4d فانتوم به سامانه ای موسوم به rhaw مجهز شدند که به نظر می رسید برای عملیات های شناسایی رادار و عملیات ضد آن موثر هستند.

مثال دیگر در خصوص این یدها هواپیمای راهبردی e-3a سنتری (نگهبان) یا همان رادار پرنده (آوا ) می باشد که به تعداد 7 فروند توسط کشورمان سفارش داده شد و در حقیقت ایران اولین کشوری بود که در مراحل طراحی این هواگرد راهبردی خواهان دریافت آن گشت؛ قراردادی که البته پیش از انقلاب ی توسط ت بختیار به همراه 160 فروند جنگنده f-16 فایتینگ فالکن (جنگجوی مبارز) و 16 فروند دیگر از نمونه شناسایی rf-4e فتوفانتوم در 15 بهمن ماه 1357 لغو شد که بخشی از هواپیماهای آوا به عربستان رسید (و علیه کشورمان در هشت سال جنگ تحمیلی استفاده شد) و اف 16 های تولید شده نیز به فروخته شدند.

در چنین شرایطی، نیروی هوایی ایران به عنوان قدرتمندترین نیرو در سطح خاورمیانه، دورانی سرشار از تجهیزات، نیروهای متخصص، آموزش های سطح بالا و همچنین سیلی از پشتیبانی های فنی را سپری می کرد که اندکی بعد دچار تغییرات اساسی شد، چرا که با شروع سال 1357 و شدت گرفتن اعتراضات مردمی علیه حکومت پهلوی، کم کم این اتفاقات به سطح نیروهای مسلح نیز نفوذ کرد و ن یتی هایی سر بر آورد که موجب اختلال در ارکان نیروی هوایی گردید، لذا این شرایط کم و بیش ادامه می یافت تا آنکه در 19 بهمن ماه 1357 جمعی از همافران نیروی هوایی با (ره) بیعت کرده و اندکی بعد در 22 بهمن ماه، نظام شاهنشاهی به پایان کار خود رسید تا دوره جدیدی در تاریخ کشورمان آغاز شود.

* وقوع انقلاب ی و شرایط آن دوران

با پیروزی انقلاب در بهمن ماه 1357 و پیوستن کارکنان نیروی هوایی به آن، عملا این بخش از وارد دوران جدیدی از حیات خود شد که پس از آن با نام نیروی هوایی ایران یا نهاجا (islamic republic of iran air force – به اختصار iriaf) شناخته گردید.


جنگنده f-4d مستقر در پایگاه هفتم شکاری شیراز که به تازگی عنوان iriaf به جایی iiaf بر روی آن نقش بسته است

در این زمان برخی با ظاهر انقل گری اما با هدف آسیب رساندن هدفمند به نیروهای مسلح، نخست اکثر قراردادهای نظامی با ایالات متحده و کشورهای دیگر را لغو د که از جمله آن می توان به برخی از اقدامات ت موقت برای فروش جنگنده های f-14 تامکت (که خوشبختانه به جایی نرسید)، فسخ قراردادهای پشتیبانی یا ید در فروردین ماه 1358 (به طور مثال ناوشکن های کلاس کوروش و تعداد بیشتری از انواع بالگردها) و همچنین بلاتکلیفی برخی تجهیزات ساخته شده از پول ملت ایران اشاره کرد که از تحویل گرفتن شان سرباز زدند (همانند زیردریایی ه). ضمن آنکه برخی از اقدامات نسنجیده موجب گشت تا تعداد زیادی از خلبانان نیروی هوایی به اشکال مختلف و بدون دلیل منطقی از خدمت کنار گذاشته شوند که نخستین ضربه مهلک بر پیکره نهاجا به حساب می آمد.

همچنین شعار بی طبقه توحیدی و یا اینکه « نمی خواهیم» تا کشور را بی دفاع کنند و یا بی نظمی در سطح پایگاه های نظامی تا جایی که سربازان از حفاظت اموال خودداری می د و عملا خلبانان خود آغازگر حفظ سرمایه های ملی بودند و اتفاقاتی از این دست کار را به جایی رساند که نیروی هوایی درتنگنای شدیدی قرار گرفت، چرا که روند آموزش ها با مشکل رو به رو شد و اعزام آ ین گروه های خلبانان به متوقف شده و آنانی هم که در حال آموزش بودند در میانه دوره به کشور باز گردانده شدند.

بعدها نیز پس از تسخیر سفارت در آبان ماه 1358، روابط با ایالات متحده به پایان رسید و روند پشتیبانی و فروش قطعات نیز به طور کامل متوقف شد. لذا در این شرایط تمامی قدرت های جهان از جمله دشمنان کشورمان کار نیروی هوایی را تمام شده به حساب آورده و در داخل نیز برخی تفکر یک سره شدن همه چیز را در ذهن می پرورانند که البته تنها مدت کوتاهی بعد خلاف آن بر همگان ثابت شد چرا که نهاجا آماده بود تا افتخار بیافریند.

در این وضعیت متشنج، نخستین بارقه امید اعلام روز توسط (ره) بود تا به عنوان خط بطلانی بر تفکر حذف و نابود ساختار نظامی کشور باشد چرا که بنا بر دستور ایشان موظف بود در 29 فروردین ماه در خیابان ها رژه رود تا همه قدرت آن را مشاهده کنند. این تاریخ مبدا آغاز اتفاقات بسیاری شد.

در این میان هواپیماهای فانتوم که دچار مشکلات عدیده ای شده و برخی از آنها -که در حال تعمیرات اساسی یا اجرای برخی از ارتقاهای ارائه شده توسط شرکت مک دانل داگلاس (همانند نصب سامانه ناوبری پیشرفته ils و هشدار دهنده های راداری جدید) نیمه کاره رها گشته و زمین گیر بودند- خود را رو در رو با نخستین میدان عمل در دوران حیات جدید نیروی هوایی دیدند.

در شرایط بهم ریخته ابتدای انقلاب، برخی گروه های ج طلب، شرایط را برای اقدامات ابکارانه خود مناسب دیدند که منجر به رخ دادن قضایای ترکمن صحرا و سپس کردستان گردید.

در خصوص غائله گنبد، با پرواز فانتوم ها از فراز منطقه و حضور نیروهای نظامی، این اقدامات فروکش کرد اما در کردستان اوضاع فرق می کرد چرا که ج طلبان برای نیل به خواسته های خود عملا وارد فاز درگیری مسلحانه شدند که منجر به حضور نیروهای نظامی و چمران در منطقه پاوه و سقز گردید.

در این بازه زمانی، با ورود نیروهای مردمی و نظامی جهت حفظ تمامیت ارضی ایران و فعالیت با اوج از خود گذشتگی یکایک آحاد ملت قهرمان از جمله هم میهنان غیور کُرد، سرانجام این طرح شوم به ش ت انجامید.

البته نباید فراموش کرد که نیروی هوایی در این رخداد با بهره گیری از هواپیماهای f-4e از مبدا پایگاه سوم شکاری همدان و rf-4e از مبدا پایگاه یکم شکاری تهران وظیفه پوشش هوایی و ع برداری از ناحیه را برعهده داشت. به عنوان نمونه، جنگنده های فانتوم طی پروازهای شبانه با رهاسازی منور بر فراز منطقه، شرایط را برای ادامه درگیری مهیا می د و در برخی نقاط نیز مواضع نیروهای ج طلب را بمباران نمودند که از این رهگذر یکی از نخستین ی بعد از انقلاب یعنی شهیدان نوژه و تقدیم تاریخ این مرز و بوم گردید (متاسفانه هواپیمای آنان مورد اصابت پ ند ج طلبان قرار گرفت). ضمن آنکه هواپیماهای شناسایی فتوفانتوم نیز نقش مهمی در بررسی شرایط میدانی و همچنین حضور نیروها در کنار تحلیل اقدامات ابکارانه عراق در جهت پشتیبانی از نیروهای مخالف انقلاب ی را بر عهده داشتند که در این راه نیز خلبانان طیبی و کامرانی به خیل پیوستند (به نظر می رسد جنگنده rf-4 این عزیزان به کوه برخورد کرد، هرچند شواهدی از انهدام توسط میگ 23 عراقی نیز وجود دارد)

در شرایط آشفته آن دوران، برخی از پروازها به دلیل اجرا نشدن دقیق چک ها و تعمیرات دوره ای یا بهره گیری نادرست هواپیماها، دچار سانحه شد که گاها منجر به شهادت خلبانان می گردید اما کم کم نیروی هوایی خود را باز یافت و مراحل تعمیری در سازمان صنایع هوایی ایران (صها) و بار دیگر روند خود را آغاز کرد و توانست توان از دست رفته را تا حدی باز گرداند که شواهد آن، انجام پروازهای مختلف در مقطع پیش از آغاز جنگ تحمیلی می باشد.


فانتوم در عملیات گشت هوایی در حال اسکورت تانکر سوخت رسان بوئینگ 707

کمی بعد، در اردیبهشت ماه 1359، قضایای طبس به وقوع پیوست. نیروهای دلتا از مجموعه نیروی دریایی ایالات متحده با هدف آزادسازی کارکنان سفارت از مسیر دریای عمان و منطقه شرق کشور وارد کشورمان شدند و در منطقه کویر مرکزی ایران گرد آمدند تا بخش اصلی عملیات خود را اجرا کنند که به دلیل طوفان شن و نابودی برخی تجهیزات، این عملیات به ش ت بزرگی انجامید.

پس از اطلاع از این رخداد، نخست هواپیماهای f-14 برای پوشش هوایی منطقه و جلوگیری از نفوذ دوباره یی ها به پرواز درآمدند و بعد از آن، یک فروند rf-4e از پایگاه یکم شکاری مهرآباد تهران از ناحیه مورد نظر ع برداری کرد که منجر به ارسال هواپیماهای f-4e از همین پایگاه جهت پوشش هوایی شد که حین آن و به دلیل ناهماهنگی نیروهای حاضر در طبس با نهاجا، خلبانان فانتوم افرادی را در بالگردها مشاهده کرده و با تصور حضور نیروهای یی، دستور حمله جنگنده ها به آنان صادر می شود که متاسفانه در این ماجرا فرمانده یزد (شهید محمد منتظر قائم) به شهادت می رسد.

در جریان حادثه طبس، نیروی هوایی در مظان اتهام قرار می گیرد حال آنکه مرزهای شرقی به دلیل نبود پوشش راداری مناسب و عدم تکمیل پایگاه های هوایی دهم شکاری چابهار و دوازدهم شکاری بیرجند در آن زمان به عنوان محلی مناسب برای نفوذ بدون اطلاع نیروهای مسلح کشورمان محسوب می شد، لذا در این رخداد نهاجا مقصر نبود.

پس از این اتفاق، ماجرای کودتای نقاب به تاریخ 20 تیر ماه 1359 در پایگاه سوم شکاری همدان پیش آمد که در جریان آن، تعدادی از عناصر رژیم پیشین سعی داشتند تا با به پرواز در آوردن برخی از هواپیماهای فانتوم از مبدا پایگاه هوایی همدان، ش تن دیوار صوتی بر فراز پایتخت و سپس بمباران اه حساس در تهران، با هماهنگی برخی نیروهای عمل کننده در زمین، موجب سقوط حکومت گردند اما پیش از اجرای آن، شناسایی و دستگیر شدند.

پیامد این اتفاق این شد که تعدادی از خلبانان نیروی هوایی (که در میان آنها برخی افراد بی گناه نیز حضور داشتند) از خدمت کنار گذاشته شدن و دید عمومی نیز به نیروی هوایی دچار خدشه شد و این دومین آسیب وحشتناک به ساختار نهاجا بود.

کودتای نقاب البته فرصتی هم برای افرادی شد که با این بهانه، سعی خود را برای تضعیف توان نظامی کشور بکار بگیرند؛ آنها عملا تلاش های بسیاری در راستای این اقدامات خائنانه آغاز د تا به خیال خود چشم ها را بر حقیقت ببندند.

همزمان با این اتفاقات که بخش زیادی از نیروی هوایی مورد بی مهری قرار گرفته و خلبانان و کارکنانش یک به یک از خدمت کنار گذاشته می شدند، اتفاقاتی در شرف وقوع بود که نهایتا به یک اتفاق بزرگ ختم شد: شروع جنگ؛ آنهم جنگی که ملت ایران طی 8 سال، در آن بزرگترین ایستادگی یک ملت قهرمان را به نمایش درآورد و در کنار آنها، کارکنان نهاجا بودند.

با شروع جنگ، غالب خلبانان به نیروی متبوع خویش برگشتند و بار دیگر لباس پرواز پوشیدند چرا که می دانستند آنها برای چنین شرایطی آموزش دیدند و حال باید از مرزهای سرزمین مادری با قدرت دفاع کنند.

در این شرایط که عراق اوضاع را در ایران و خصوصا بخش های نظامی نابسامان می دید، با خیال سرنگونی نظام حاکم در کشور، برای جلوگیری از صادر شدن انقلاب ی و البته تحمیلی دانستن شرایط قرارداد 1975 الجزایر، حملات خود را کم کم آغاز کرد که این حملات در تابستان سال 1359 به اوج خود رسید.

البته کشورمان از مدت ها قبل طرح هایی را جهت مقابله با حمله احتمالی رژیم بعثی عراق آماده کرده بود که این گونه اقدامات در ستاد با بررسی طرح های عملیاتی پیش از انقلاب و تغییر یا طراحی جدید بنا بر نیاز روز به تاریخ سال 1358 آغاز و در تیرماه 1359 با ابلاغ دستور به نیروهای سه گانه به سرانجام رسید.

در این میان، طراح «نبرد البرز» مختص به نیروی هوایی بود که سرهنگ قیدیان معاونت عملیات وقت نهاجا وظیفه ابلاغ و اجرا در شرایط مورد نیاز را بر عهده گرفت.


گروه نگهداری در حال تجهیز فانتوم به بمب های 750 پوندی ام 117

در تابستان 1359 با افزایش درگیری ها، نیروی هوایی که امکان حمله پیش دستانه را نداشت، وظیفه اجرای پروازهای پوششی و عملیات تاکتیکی دفاع هوایی را برعهده گرفت. در راستای این اقدامات، گشت های هوایی مستمر بر فراز مرزهای غربی با انواع جنگنده های فانتوم، تایگر و تامکت، پشتیبانی نزدیک هوایی از نیروهای سطحی عمل کننده در نقاط درگیری و بمباران موضعی عوامل نفوذ کننده بعثی به خاک کشور، ع برداری دائمی از مناطق مرزی دو کشور جهت ثبت و بررسی تحرکات عراق صورت پذیرفت و در تمامی گزارشات به مقامات کشور خبر از حمله قریب الوقوع عراق داده می شد که در مرداد ماه قطعی شده و فاز اصلی درگیری ها از 12 شهریورماه همان سال شروع می شود که در 18 تا 22 شهریور 1359 به اوج خود می رسد اما با وجود همه این اخطارها و تلاش دلسوزانه نیروهای نظامی مبنی بر روشن سازی شرایط برای ون، بازهم توجهی به این مسائل نشده و در نوعی خوش خیالی تعجب آور به این اتفاقات اهمیت چندانی داده نشد.

از جمله اقدامات ایران در آن برهه، بمباران برخی نقاط مرزی توسط جنگنده های فانتوم و تایگر است که با استفاده از تامکت ها پشتیبانی می شدند و ازجمله این اتفاقات می توان به رهگیری و سپس فرود اجباری هواپیمای آنتونوف نیروی هوایی بعث عراق توسط هواپیماهای آلرت تایگر دزفول (که مشغول پرتاب مخازن آتش زا بر مزارع استان خوزستان بود) و یا هدف قرار گرفتن یک فروند جنگنده su-22 حین به مرزهای ایران توسط جنگنده رهگیر f-14 تامکت به خلبانی عطایی و پاشاپور (به عنوان نخستین شکار تامکت) و نهایتا حضور جنگنده بمب افکن های فانتوم بر فراز پاسگاه های مرزی و هدف قرار دادن گروه های نظامی م به مرزهای کشورمان اشاره داشت که نهایتا با شدن قرارداد 1975 الجزایر در 26 شهریورماه 1359 توسط صدام حسین در مجلس این کشور که در شبکه های تلویزیونی نیز پخش شد، بر همگان مسجل گردید که حمله عراق قطعی است و زمان حماسه های جاوید ملت قهرمان ایران فرا رسیده است.

* آغاز حماسه هشت ساله

تاریخ 31 شهریور ماه سال 1359 ساعت 14:00 بعد از ظهر، زمان آغاز حمله رسمی حکومت بعثی عراق به خاک کشورمان به فرمان صدام حسین و در عملیاتی موسوم به «یوم الرعد» با بمباران پایگاه های هوایی مختلف می باشد که از این رهگذر در دو موج حمله هوایی، به ترتیب 140 فروند جنگنده و 60 فروند بمب افکن عراقی فرودگاه های ما را مورد حمله قرار دادند که با توجه به عدم دقت خلبانان، آسیب چندانی وارد نشد.

در اینجا ذکر این نکته مهم است که عراق به تقلید از حملات برق آسای طی جنگ 1973 با اعراب، این برنامه را داشت که توان هوایی کشورمان را در لحظات نخست نابود یا حداقل بلااستفاده کند اما رهاورد این حمله، چیزی نبود که انتظارش را داشته باشد (انهدام یک فروند هواپیمای ترابری سی 130 هرکولس و یک فروند تانکر بوئینگ 707 در کنار دو نیم شدن یک فانتوم منتظر تعمیرات در صها از محدود آسیب های وارد شده طی حمله به فرودگاه مهرآباد تهران به حساب می آید و در باقی پایگاه های هوایی نیز اکثر بمب ها به خطا رفته و تنها چند جنگنده دچار صدمات شدند که علت آن حضور هواپیماها در آشیانه های مستحکم بتونی بود و نهایتا باندهای پروازی آسیب هایی دیدند که به سرعت تعمیر گشتند) ولی همین موضوع زنگ خطر را برای کشورمان به صدا در آورد، زنگ خطری که از مدت ها قبل صدایش می پیچید ولی برخی به آن بی توجه بودند.


دو نیم شدن فانتوم در محوطه سازمان صنایع هوایی ایران پس از حمله نخست عراق به فرودگاه مهرآباد در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹

بلافاصله پس از این اتفاق، جنگنده های آلرت پایگاه های شکاری اقدام به رهگیری هواپیماهای متخاصم د و نخستین درگیری هوایی به وقوع پیوست که طی آن یک فروند جنگنده mig-23 عراقی توسط f-4d آلرتمهرآباد در غرب تهران ساقط شد.

البته در بحث رهگیری جنگنده متخاصم که شامل گشت های رزمی هوایی با مداومت پروازی بالا یا پرواز هواپیماهای مسلح آماده موسوم به آلرت می شد، اقدامات بسیاری به صورت شبانه روزی جهت حفظ آسمان کشور خصوصا مناطق حساس از گزند حملات دسته های پروازی عراقی تا پایان جنگ همواره انجام می گرفت.

اما اولین پاسخ کشورمان به این ، تنها دو ساعت بعد، توسط نیروی هوایی در عملیاتی موسوم به «انتقام» و با محوریت دو گروه پروازی انجام گرفت. دسته نخست، به دستور سرهنگ دادپی فرمانده وقت پایگاه ششم شکاری شامل 4 فروند بمب افکن f-4 فانتوم با مشخصه پروازی البرز با هدف بمباران پایگاه هوایی شعیبیه در استان بصره به هوا برخاستند و طی آن، جهانگیر ابن یمین ( گروه پروازی) نخستین بمب را بر روی نیروی های بعثی عراق رها کرد و پس از آن گروه دوم نیز با مشخصه پروازی آلفا رد (alpha به معنای نخست و red به معنای سرخ با اشاره به خون) از پایگاه سوم شکاری همدان و با 4 فروند فانتوم دیگر به ی جلیل پور رضایی، پایگاه هوایی کوت در استان العماره را در هم کوبیدند که طی حمله دسته دوم نخستین ی نیروی هوایی پس از آغاز جنگ، یعنی خلبانان محمد صالحی و خالد حیدری تقدیم کشور گردیدند.

هر دو این حملات موجب غافل گیری رژیم بعثی عراق و تعجب از عملیاتی بودن توان هوایی کشورمان گردید که اولا نشان می داد فعلا آماده ترین بخش از ایران، همان نیروی هوایی است که سعی در عقیم توانایی آن داشتند یا در خیالات خود تصور زمین گیری ناوگان را به دلایل شرایط انقلاب می پروراندند اما در عمل ثابت گردید که هیچ عملیاتی در طی هشت سال جنگ تحمیلی اجرا نشده است مگر از پوشش نیروی هوایی، هوانیروز و هوادریا برخوردار باشد.


خلبانان ایرانی که آماده پرواز به سوی خاک عراق می شوند/ محل تصویر: پایگاه سوم شکاری همدان

* تیر از چله کمان آرش رها می شود

پس از پاسخ متقابل به حملات هوایی عراق، بلافاصله طرح عملیاتی «نبرد البرز» در تمامی پایگاه های شکاری نیروی هوایی مورد بررسی قرار گرفت که طی آن، پایگاه های دارنده هوایپماهای فانتوم شامل یکم شکاری تهران، سوم شکاری همدان و ششم شکاری بوشهر آماده پاسخ گویی شدند و پایگاه نهم شکاری بندرعباس نیز وظیفه حفظ امنیت تنگه هرمز و همچنین ارسال برخی از هواپیماهای خود را به پایگاه های مرزهای غربی بر عهده گرفت.

شب یکم مهرماه، خلبانان در گردان های شکاری با هیجان و خشمی وصف ناشدنی خود را آماده کوبیدن مشت محکم ملت ایران بر پیکره رژیم بعثی عراق می د، لذا طرح های پروازی را به دقت مورد مطالعه قرار داده و گروه نگهداری نیز در اقدامی خستگی ناپذیر هواپیماها را به انواع موشک، بمب و راکت تجهیز می د.

اما نهایتا سپیده دم یکم مهرماه 1359 فرا رسید و در قالب طرح عملیاتی نبرد البرز و با نام رمز «کمان 99» (کمان اشاره به پرتاب تیر توسط اسطوره کهن ایرانی، آرش کمانگیر دارد که طی جنگ ایران – توران تمام نیروی خود را برای پرتاب تیری از فراز کوه دماوند به کار گرفت تا دورترین نقطه از مرزهای ایران را با آن مشخص کند و جان خود را در این راه از دست داد. عدد 99 نیز بیان کننده تعداد صفحات طرح عملیاتی نبرد البرز بود) خلبانان نیروی هوایی وظیفه یافتند که در عملیاتی موسوم به یکصد و چهل فروندی، تمامی پایگاه های هوایی عراق (به جز h-3) از منتهی علیه جنوب این کشور در مدار 30 درجه تا شمالی ترین نقطه در مدار 37 درجه را مورد آماج حملات خود قرار دهند، زمان آغاز حمله نیز برای طلوع آفتاب طرح ریزی گردید تا به واسطه جهت تابش خورشید هدف قرار دادن جنگنده های ایرانی به وسیله پ ند هوایی عراق مشکل شود.

لذا در روز یکم مهرماه تعداد 334 فروند از انواع هواپیماهای شکاری بمب افکن، رهگیر، سوخت رسان، شناسایی و ع برداری، شنود الکترونیکی و ارتباطی، ترابری و گشت دریایی به هوا برخاستند که طی آن 60 هواپیمای رهگیر و تعدادی سوخت رسان بوئینگ 707 و 747 وظیفه تامین امنیت هوایی و همچنین سوخت مورد نیاز هواپیماهای پروازی به عمق خاک عراق را بر عهده داشته و 140 فروند از جنگنده بمب افکن های f-4 و f-5 از غالب پایگاه های هوایی کشور یت بمباران پایگاه های هوایی عراق را عهده دار شدند که متعاقب آن، فانتوم های تهران از نوع f-4d و f-4e با 12 فروند جنگنده، پایگاه هوایی الرشید بغداد، f-4e های همدانی با 16 فروند، پایگاه هوایی کوت در استان العماره، f-4e های بوشهری با 12 فروند پایگاه هوایی شعیبیه در استان بصره و در موج بعدی، حملات پایگاه های هوایی تموز، هضبه، کرکوک، المثنی و ... را آماج بمب های خود ساختند که در کنار حملات جنگنده های f-5e تایگر از پایگاه های هوایی دوم شکاری تبریز و چهارم شکاری دزفول (هرکدام با 48 فروند جنگنده) که منجر به آسیب پایگاه های هوایی موصل در استان موصل و ناصریه در استان ذیقار گردید، ضربه شست محکمی را به حکومت عراق نشان دادند که تفکرات آنان در خصوص ناتوانی نیروی هوایی ایران اشتباهی واضح است. به طور مثال پس از این حملات، برخی از پایگاه ها تا دو الی سه ماه بعد به طور کامل عملیاتی نشده و تا 56% توانایی خود را از دست دادند. در این روز به خصوص، پایگاه های نیروی هوایی کشورمان با حداکثر توانایی وارد عمل شدند به طوری که پایگاه هوایی بوشهر با 50 فروند جنگنده فانتوم آماده پرواز نشان داد که علیرغم مشکلات بسیار و ناهماهنگی ها سریعا خود را آماده عملیات های موفق کرده است. اما این تمام ماجرا نبود، چرا که در بازه زمانی سه ماهه نخست جنگ، پایگاه های هوایی عراق به طور مداوم مورد حملات سنگین و بی وقفه جنگنده های ایرانی قرار می گرفت تا در شرایط عملیاتی آنها خلل ایجاد گردد و ناگفته واضح است که این مجموعه های نظامی در کنار اماکن حساس عراق از پ ندی به مراتب قدرتمند و جنگنده های رهگیر با خلبانان باانگیزه بهره می بردند که کار را برای عقابان ایرانی مشکل می ساخت تا جایی که مجبور بودند با پرواز در ارتفاع پایین و بهره گیری از تاکتیک های بمباران همچون pop-up اه را منهدم سازند که از این رهگذر برخی از هواپیماهای کشورمان به دلیل حجم بالای آتش باری در اطراف اه مورد نظر مورد اصابت قرار گرفته و خلبانان آن شهید می شدند.

طی عملیات موسوم به یک صد و چهل فروندی نیز مجموعا 11 جنگنده کشورمان سقوط کرد که از این رهگذر سه فروند فانتوم بودند و یک فروند نیز به خلبانی همایون شوقی و عزیزی مقدم به دلیل کمبود سوخت، حین فرود، به ساختمان های نیمه کاره پایگاه همدان برخورد د در حالی که همسر شهید از پنجره نظاره گر این رخداد تلخ بود.

در اینجا شاید خالی از لطف نباشد که بگوییم نقش همسران خلبانان شکاری دست کمی از خود آنان ندارد چرا که با ایستادگی مثال زدنی و تحمل غم و فشارهای ناشی از دوری توانستند آنچنان که باید، محیط منزل را برای فرزندان خود حفظ نمایند و پس از شهادت خلبانان هم در این مسیر استوار گام برداشتند تا ملت ایران به یکایک شان افتخار کند.


فانتوم مجهز به شش تیر بمب 500 پوندی مارک 82 در حال سوخت گیری از تانکر بوئینگ 707 پیش از ورود به خاک عراق

همانطور که گفته شد، عملیات یکصد و چهل فروندی تنها نمونه ای از یورش تیزپروازان ایرانی به پایگاه های هوایی عراق در ماه های نخست جنگ نبود.

به عنوان مثال در عملیاتی موسوم به «سلطان 10» در تاریخ 7 آبان 59، تعداد 6 فروند جنگنده f-4e فانتوم، هرکدام مجهز به 12 تیر بمب های 500 پوندی مارک 82 پایگاه هوایی الحریه در استان موصل را در هم کوبیدند. در این عملیات که به واسطه گزارش های اطلاعاتی مبنی بر آماده شدن پایگاه عراقی برای تحویل جنگنده های فرانسوی mirage f1 صورت پذیرفت، جنگنده های فانتوم از پوشش هواپیماهای رهگیر f-14تامکت و سوخت رسان های بوئینگ 707 (که از معدود دفعات در طی جنگ بود که اجازه ورود به خاک عراق را پیدا د) بهره می بردند تا در سایه آرامش خیال برای تامین سوخت و در چتر ایمن هوایی تامکت ها بتوانند هدف مورد نظر را به شدت بمباران سازند که از رهگذر آن تعداد 10 فروند جنگنده mig-21 و mig-23 به همراه چند بالگرد میل 8 بر روی زمین منهدم و تعدادی از تکنسین های فرانسوی نیز کشته و زخمی شدند که پس از آن با دریافت خطر از سوی فرانسه دستور به بازگشت مستشاران به خاک کشورشان داده شد و در روند عملیاتی شدن میراژهای عراقی خلل زمانی ایجاد گردید.

اما طرح «نبرد البرز» که با نقش آفرینی شهید والامقام جواد فکوری فرمانده وقت نیروی هوایی و محمودقیدیان معاونت عملیات وقت نهاجا تنظیم شده بود، تنها به بمباران پایگاه هوایی اختصاص نداشت و شامل تاسیسات استراتژیک عراق و دیگر عملیات های تاکتیکی هوایی می گردید که در ذیل به اختصار به آنها اشاره خواهیم کرد.

پیش از این باید به این مطلب اشاره کنیم که در شرایط آشفته پیش از آغاز جنگ و روزهای آغازین درگیری ایران و عراق که به واسطه فشار بی امان به نیروی هوایی و درخواست پی د ی برای عملیات در نقطه نقطه خاک عراق یا مرزهای دو کشور هر لحظه ممکن بود نهاجا دچار پاشش اساسی شود، این شهید جواد فکوری بود که توانست با مدیریت صحیح خود روند را تا جای ممکن به سمت درستی هدایت کند.


شهید خلبان جواد فکوری فرمانده وقت نهاجا در حال توضیح در یکی از دیدارها با (ره)

در حقیقت ایشان که خود از خلبانان فانتوم به حساب می آمد، با درک صحیح از احوالات شرایط نبرد، نخست خلبانانی که به ناحق از نیروی هوایی تصفیه شده یا کنار گذاشته شده بودند را به خدمت بازگرداند، سپس با بررسی دارایی های موجود و اه مورد نظر سعی کرد تا جای ممکن موفق ترین عملیات های هوایی را به همراه دیگر بزرگان نهاجا طرح ریزی کند که در مجموع همه این اقدامات، نیروی هوایی در شرایطی که نیروهای عمل کننده در سایر ارکان نظامی دچار مشکلات مختلف و برخی ناهماهنگی ها بودند توانست برتری هوایی کشورمان را علاوه بر محدوده ایران، بر فراز عراق نیز به طور کامل دیکته کند.

و اما یکایک بخش های طرح نبرد البرز که در ذیل به آن اشاره می کنیم:

- انهدام تاسیسات نفتی شامل پالایشگاه ها، خطوط لوله، خانه ها، سکوهای دریایی و مراکز است اج در سرتاسر عراق با بهره گیری از هواپیماهای f-4 و f-5 شامل هدف قرار دادن پالایشگاه های بصره، الدوره، خانقین،کرکوک، موصل، مراکز نفتی الحلفائیه، بصره، خانه های k1، k2 و k3، انواع مخازن نفتی، سکوهای دریایی البکر و الامیه و نهایتا خطوط لوله انتقال شامل خط جنوب به کویت و شمال به ترکیه که با انهدام آنان و بسته شدن خط لوله غرب این کشور به و سپس ساحل مدیترانه که به دستور حافظ اسد صورت پذیرفت اوضاع را به حد بغرنج نمود که صادرات نفت این کشور به صفر رسید و عراق برای تامین سوخت خود نیازمند کمک کویت و عربستان و سایر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس شد؛ در حقیقت همان حکومت های مرتجع که با دلارهای نفتی خود تامین کننده نیازهای تسلیحاتی این کشور نیز بودند، لذا این بخش از طرح توان اقتصادی عراق را به صورت خاص مورد هدف قرار داد.


سه فروند جنگنده بمب افکن اف ۴ فانتوم کشورمان که پس از عملیات برون مرزی موفق در خاک عراق در حال بازگشت به خانه می باشند.

- انهدام صنایع استراتژیک عراق شامل نیروگاه های مهم برق و کارخانجات همچون اوسیراک، تبس، دوکان،دربندیخان، حارثه، موصل، کرکوک و ناصریه با هواپیمای فانتوم و تایگر که با هدف برهم زدن توان تامین انرژی کارخانه جات نظامی عراق صورت پذیرفت و در مهم ترین آن برای نخستین بار در جهان طی عملیاتی موسوم به «شمشیر سوزان» در تاریخ 8 مهر 1359 حمله موفق به تاسیسات اتمی اوسیراک (به عربی تموز) عراق انجام گرفت تا خطر ساخت بمب اتمی توسط این کشور را منتفی نماید.

این طرح بنا بر نظر فرماندهان نظامی و با توجه به پیمان ژنو که تاسیسات اتمی فعال نباید مورد هدف حمله قرار گیرند پیش از سوخت گذاری و عملیاتی شدن نیروگاه انجام شد تا علاوه بر لغو طرح های ساخت بمب اتم از اشاعه رادیواکتیو در منطقه جلوگیری به عمل آید.

در طی این عملیات موفق، چهار فروند از هواپیماهای فانتوم از پایگاه هوایی همدان، جهت حمله به دو هدف مجزا به طور همزمان عازم خاک عراق شدند، دسته نخست وظیفه یافت تا با انهدام یک نیروگاه برق توجه پ ند قدرتمند بعثی را از دو فروند دیگر منحرف سازد و دسته دوم به ی شهید والا مقام قهستانی نیز با پیش گرفتن مسیر بغداد در ارتفاع پایین، به سوی نیروگاه اتمی اوسیراک عراق پرواز د و پیش از آنکه پ ند قدرتمند این نیروگاه (به دلیل حضور نیروهای فرانسوی در این محل و اهمیت بالای آن علاوه بر سامانه های پیشرفته پ ند موشکی روسی همانند سام 6 و رینگ پرتعداد توپخانه ضدهوایی، موشک های پیشرفتهرولند فرانسوی جهت محافظت از نیروگاه استفاده می شد) متوجه این حمله گردد، دو فروند فانتوم که هریکمجهز به دوازده بمب 500 پوندی بودند، ساختمان ها و همچنین گنبد رآکتور را مورد اصابت قرار دادند که هرچند به خود گنبد آسیب چندانی وارد نشد، اما ساختمان ها و مراکز آزمایشگاهی به شدت آسیب دیدند و موجب توقف کارکرد این مجموعه شدند که اندکی بعد توسط جنگنده های ی در عملیاتی موسوم به «اپرا» به طور کامل منهدم گردید.


تصویری از رهاسازی بمب های مارک 82 مجهز به پره های تاخیری اسنک آی بر روی مواضع نیروهای بعثی از دوربین موسوم به gun era در زیر جنگنده گرفته شده است.

- هدف قرار دادن بنادر، پایگاه های دریایی و باراندازهای ساحلی جهت خلل در روند ورود تسلیحات یا امکانات اقتصادی به عراق یا نابودی ناوچه های اوزا که از جمله آن می توان به بمباران بنادر ام القصر و فاو اشاره کرد که در یک مورد با انهدام تاسیسات بندری و نابودی زیر ساخت ها احتمال تحویل گرفتن ناوهای محافظ کلاس lopo ساخت ایتالیا به فراموشی س شد، ضمن آنکه نیروی دریایی با هماهنگی هواپیماهای f-4 مستقر در پایگاه نهم شکاری بندرعباس که به صورت روزانه جهت پوشش هوایی ناوگان شناور بر فراز تنگه هرمز پرواز کرده و همچنین هواپیماهای شناسایی و گشت دریایی p-3f اوریون که اقدام به شناسایی شناورهای مشکوک به حمل سلاح برای عراق می د، در صورت نیاز، کشتی ها را مورد بازرسی و توقیف قرار می دادند و در صورت تخطی با اعلام نیاز به فانتوم ها، شناور منهدم می شد.

- هدف قرار دادن پل های ارتباطی و مسیرهای استراتژیک راه آهن شامل پل تنومه، زب الکبیر، رواندوز،العماره، سابله، راه آهن زاخو، پنجوین، سلیمانیه، توز ماتو و الحلفائیه به وسیله هواپیماهای f-4 و f-5 خصوصا گردان لیزر که از جنگنده های f-4d مجهز به هدف گزار لیزری موسوم به zot box و بمب های هدایت شونده gbu-10 بهره می برد.

در این راستا هواپیماهای f-4d گسترش یافته از پایگاه یکم شکاری مهرآباد تهران و هفتم شکاری شیراز به پایگاه چهارم شکاری دزفول با استفاده از تسلیحات لیزری اه مورد نظر را به شدت درهم کوبیدند که البته این اقدامات خالی از اشکال نبود.


پرواز فوق العاده ارتفاع پایین جنگنده فانتوم کشورمان در مناطق مرزی و حین عملیات ضد نیروهای م عراقی

این گونه یت ها برای ناوگان f-4d بسیار خطرساز شد چرا که حین اجرای آن، یک فروند از فانتوم ها تا لحظه برخورد بمب مجبور به نشانه گذاری لیزری بر روی هدف بود که می طلبید جنگنده در ارتفاع نسبتا بالا پرواز کند تا در روند کار اختلال ایجاد نشده و هواپیمای دوم حامل بمب، پل را مورد اصابت قرار دهد اما از آنجایی که تا لحظه برخورد بمب ها، قیف لیزری تشکیل شده توسط سامانه باید باقی می ماند فانتوم هدف گذار خود به عنوان یک نقطه بی دفاع برای پ ند دشمن تبدیل می شد و در خطر قرار می گرفت که به همین دلیل پس از مدتی به دنبال چند سانحه، این عملیات ها متوقف شد هرچند بمباران عادی با سایر تسلیحات ادامه داشت.

از خلبانان معروف گردان لیزر می توان به ابوالفضل مهدیار اشاره کرد که در جریان کودتای نقاب به ناحق کنار گذاشته شد اما با شروع جنگ، مردانه لباس رزم بر تن کرد و نهایتا در یکی از یت های زدن پل های مواصلاتی به شهادت رسید. ضمن آنکه طی همین عملیات ها، یک فروند f-4d که به دلیل برخورد موشک پ ند هوایی عراق دچار مشکل شده بود نخستین ایجکت (پرتاب خلبان) به صورت دستی را در جهان تجربه کرد که طی آن خلبان «ارسلان مرادی» پس از آنکه از کنترل هواپیما و فرود ناامید شد، تصمیم به وج اضطراری از جنگنده خود بر فراز میدان تیر پایگاه هفتم شکاری شیراز گرفت اما به واسطه اختلال، در سامانه پرتابگر صندلی خلبان اتفاقی رخ نداد تا آنکه وی با تلاش بسیار و به صورت دستی خود را از جنگنده خارج کرده و سپس چتر را باز نمود که این رخداد در تاریخ هوایی جهان بی نظیر است.

- انهدام پادگان های نیروی زمینی عراق جهت متوقف ساختن ماشین جنگی این کشور در تمامی نقاط مرزی یا استان ها شامل بصره، ناصریه، کوت، بغداد، بعقوبه، کرکوک و اربیل.

- عملیات های دفاع هوایی شامل گشت های رزمی و پروازهای اسکرامبل جهت حضور در نقاط مرزی یا برفرازمناطق مهم کشور، ا و پایگاه های نظامی توسط جنگنده های رهگیر f-14 و جنگنده بمب افکن های f-4 و f-5 که با هدف جلوگیری از نفوذ هواپیماهای عراق و با هماهنگی سایت های راداری و سکوهای موشکی زمین به هوا صورت می پذیرفت.

- ع برداری هوایی توسط هواپیماهای شناسایی rf-4e و rf-5a از نقطه به نقطه خاک عراق یا مناطقی که از کشورمان که به تصرف رژیم بعثی در آمده بود.


جنگنده اف 4 مجهز به دو تیر موشک هوا به هوای هدایت حرارتی سایدوایندر و دو تیر موشک هدایت راداری اسپارو در نقش دفاع هوایی

این بخش از عملیات که همزمان با روز یکم مهرماه آغاز گردید در حقیقیت یکی از اصلی ترین ارکان تصمیم گیری در راستای انجام یت های هوایی ناوگان بمب افکن در هر نقطه از عراق یا بررسی میزان پیروزی پس از هر حمله به حساب می آمد و در حقیقیت این خلبانان جان بر کف هواپیماهای شناسایی بودند که با به جان یدن خطرات بسیار و بدون هیچ سلاحی، هربار به دل خاک عراق زده و با دست پر باز می گشتند تا تصاویر آنها مبنایی بر آغاز یک عملیات بزرگ دیگر و به مشابه چشمان همیشه بیدار فرماندهان باشد.

* پیش به سوی بغداد

نگاه خاص به گردان 11 شناسایی باعث شد که پس از انقلاب نیز علیرغم کلیه مشکلاتی که با آن رو به رو بود همواره در بالاترین سطح عملیاتی باشد و به همین دلیل است که نخستین گردان پروازی فانتوم که به زودی توانست خود را با شرایط جدید وفق داده و عملیات های رزمی را از سر بگیرد همین مجموعه به حساب می آمد.

در حقیقت طی جنگ هشت ساله، عملیاتی آغاز نشد مگر قبل از آن شناسایی هوایی صورت گرفته، در حین آن نیز این کار انجام شده و پس از پایان عملیات و جهت برآورد خسارات وارده هواپیمای شناسایی راهی یت می گشت.

با آغاز حمله عراق به کشورمان، در کنار عملیات های سنگین هوایی و بمباران بی وقفه خاک دشمن بعثی، فتوفانتوم ها نیز وظیفه شناسایی دقیق اماکن ، نظامی، اقتصادی و خطوط درگیر مرزی را بر عهده گرفتند که نخستین این عملیات ها در روز یکم مهرماه و با دسته ای از فانتوم های تهرانی که همراه با یک فتوفانتوم عازم بغداد شدند به وقوع پیوست.

پس از آن تصویر برداری از منتهی علیه شمال عراق تا مرزهای دریایی در آب های خلیج فارس همواره صورت می گرفت که بعدها اقدامات درخشان گردان شناسایی راهگشا عملیات های بسیاری همچون نفوذ عمقی جنگنده بمب افکن های نهاجا به داخل خاک عراق یا عملیات نیروی های زمینی و دریایی در نقاط درگیری بود.


هواپیمای شناسایی فتوفانتوم همراه با غلاف شناسایی an/alq-119 که بعدها طی جنگ به کشورمان رسید در حال پرواز در معیت تانکر سوخت رسان بوئینگ 707 می باشد

در این میان با شعار «تنها، غیرمسلح و نترس» وظیفه ع برداری در نقاط عمقی به دوش rf-4e و در برخی نقاط مرزی به فریدوم فایترها (rf-5a) س شد که از این رهگذر خلبانان فتوفانتوم با شدیدترین سامانه های پ ندی و جنگنده های رهگیر درگیر بودند که تنها تضمین کننده موفقیت عملیات های آنان در عمق خاک عراق به مهارت پروازی، سرعت بالای جنگنده و پرواز در پناه عوارض زمینی یا ارتفاع پایین به جهت شناسایی نشدن توسط رادارهای عراقی و نهایتا اختلال در سامانه های آنان با بهره گیری از غلاف های جنگالکترونیکی بستگی داشت.

از جمله اقدامات معروف و ماندگار گردان شناسایی می توان به تصویربرداری از اماکن حساس عراق شامل مجلس الوطنی، کاخ صدام و ساختمان وزارت کشور توسط خلبانان بهرام ایکانی و ناصر رضوانی اشاره کرد. ضمن آنکه ع برداری از پایگاه های هوایی این کشور در اقصی نقاط خاک آن، بنادر، پالایشگاه ها، پل ها، خطوط مواصلاتی، مراکز اقتصادی، سکوهای نفتی، پادگان ها، ا و لشگرهای حاضر در خطوط مقدم جنگ همواره صورت می پذیرفت که هر یک توسط حجم وسیعی از سایت های موشکی و جنگنده های رهگیر محافظت شده و خلبان گردان شناسایی با علم به امکان کشته شدن 100% به چالاکی از مرزهای بین المللی می گذشتند و پس از اجرای طرح محوله با نیشخندی به مرگ، مسیری را در پیش می گرفتند که هواپیماهای رهگیر فانتوم و تامکت در نقطه مرزی منتظر آنان بوده تا محموله ارزشمندشان را تا خانه در پایگاه یکم شکاری مهرآباد تهران همراهی کنند.


تصویربرداری از مجلس الوطنی بغداد که یکی از نقاط عطف فعالیت گردان 11 شناسایی در طی هشت سال جنگ تحمیلی به حساب می آید و به آن باید هزاران تصویر دیگر از تمامی نقاط عراق را افزود.

البته در طرح های نخست عملیاتی بنا بود که همراه هر دسته پروازی فانتوم به هنگام عملیات بر روی عراق یک فتوفانتوم هم اضافه شود اما به دلیل خطرات ناشی از هدف قرار گرفتن و نبود موشک های ضدرادار این برنامه به جایی نرسید و تا پایان جنگ rf-4 ها به تنهایی راهی یت خود می شدند.

یکی از جالب ترین اتفاقات تاریخ جنگ، بمباران کاخ صدام توسط دو فروند فانتوم به خلبانی باهری و فرقدان می باشد که طی آن، هواپیماهای ایرانی با ش تن چتر امنیتی و عبور از سد سامانه های پ ند هوایی و رهگیرهای عراق توانستند خود را به حساس ترین نقطه خاک این کشور رسانده و آن را آماج حملات خود قرار دهند که نشان داد تمام خاک عراق از نفوذ عقابان ایرانی در امان نخواهد بود و طبق اسناد اطلاعاتی به دست آمده طی این اتفاق شخص صدام حسین نیز آسیب می بیند.

* نیروی هوایی در کنار حافظان مشهر

اما طرح نبرد البرز تنها اقدام مهم نهاجا در ماه های نخستین جنگ نبود چرا که به دلیل ضعف نیروهای عمل کننده سطحی و غافلگیری آنها، جبهه های زمینی دچار مشکلات فراوانی بود و می طلبید که نیروی هوایی به کمک آنان بیاید.

از جمله این موارد می توان به عملیات های پشتیبانی پی در پی نهاجا در کوی ذوالفقاری، کرخه کور، برقراری چتر هوایی بر فراز محور مشهر و نیروهای عمل کننده درگیر در آن شامل تفنگداران دریایی، گردان دژ و دانشجویان افسری، و مردم بومی، همکاری با قرارگاه عملیاتی اروند در راستای حفظ استان خوزستان و جلوگیری از سقوط کامل آن توسط سوم عراق، بمباران عقبه نیروهای بعثی و درهم کوبی